toeterstoet

21-08-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

toeterstoet

De Telegraaf schrijft vandaag over ‘overlastbruiloften’, die zich onder meer kenmerken doordat de bruiloftsgasten luid toeterend met hun auto’s als in een optocht rondrijden en daarbij soms de openbare weg tijdelijk blokkeren. De Krant van Wakker Nederland noemt zulke auto-optochten toeterstoeten, … Lees verder

De Telegraaf schrijft vandaag over ‘overlastbruiloften’, die zich onder meer kenmerken doordat de bruiloftsgasten luid toeterend met hun auto’s als in een optocht rondrijden en daarbij soms de openbare weg tijdelijk blokkeren. De Krant van Wakker Nederland noemt zulke auto-optochten toeterstoeten, waarmee dit woord, dat eerder al een paar keer op Twitter en in de Vlaamse pers werd gesignaleerd, nu ook een officiële status in de Nederlandse pers heeft gekregen.

Toeterstoet is dankzij de herhaalde oe-klank een mooi assonerend woord voor een fenomeen dat iedereen die in een grote stad woont langzamerhand wel kent: een stoet bestaande uit feestvierende bruiloftsgasten, vaak van Levantijnse of mediterrane origine, die claxonnerend en soms allerlei capriolen uithalend over ‘s Heren wegen rijden om her en der kruispunten, rotondes en bruggen te blokkeren. Zulke bruidsstoeten vormen voor buitenstaanders doorgaans een bron van irritatie.

Toeterstoet is weliswaar een gelegenheidswoord in de media, maar in de gesproken taal en op Twitter is het, zoals gezegd, gewoner. Het is rond 2010 ontstaan en gevormd op basis van de kenmerkende handeling (toeteren) van de betrokken chauffeurs en het laatste deel van het woord bruidsstoet. Het woord is interessant, omdat het een tijdsbeeld geeft. Het verwijst immers naar een modeverschijnsel dat is geïmporteerd vanuit de Levantijnse cultuur en dat bovendien de maatschappelijke emancipatie illustreert van etnische groepen die uit de Levant afkomstig zijn.

Definitie

toeterstoet (de, -en) bruidsstoet bestaande uit de bruid en bruidegom en hun gasten die toeterend in of op gemotoriseerde voertuigen over de openbare weg rijden en daarbij soms bruggen, kruispunten, rotondes of straten tijdelijk blokkeren

 

 


overleversschuld

20-08-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

overleversschuld

Vanochtend lag het in de lijn der verwachting dat zwemkampioen Maarten van der Weijden vandaag zijn Elfstedentocht zou afronden: een tocht van 200 kilometer langs de bekende elf Friese steden, waarmee hij geld wil ophalen voor kankeronderzoek. Hijzelf is een overlevende van kanker. … Lees verder

Vanochtend lag het in de lijn der verwachting dat zwemkampioen Maarten van der Weijden vandaag zijn Elfstedentocht zou afronden: een tocht van 200 kilometer langs de bekende elf Friese steden, waarmee hij geld wil ophalen voor kankeronderzoek. Hijzelf is een overlevende van kanker. Afgelopen zaterdag duidde hij in een interview in NRC Handelsblad zijn motivatie voor zijn Elfstedentocht::

Het meest extreme dat ik me kan voorstellen, de Elfstedentocht zwemmen, kan ik opbrengen omdat ik me schuldig voel. Schuldig ten opzichte van kankerpatiënten die het niet hebben overleefd.

Verderop in het interview vertelde hij:

Ik las een tijdje terug over twee bergbeklimmers die werden verrast door een lawine. Een van hen overleed, de ander niet. Die gebruikte het woord overleversschuld. Dat is ook wat ik voel.

Vandaag fungeert overleversschuld als kop in het Algemeen Dagblad, waarin een columniste schrijft:

Maarten van der Weijden voelt overleversschuld: het schuldgevoel dat hij genezen is van leukemie, waar anderen dat geluk niet hebben.

Zo lijkt overleversschuld anno 2018 een begrip te worden in de omgangstaal. Het debuteerde overigens in juni van dit jaar in de media in een NRC-artikel over de brand in de Grenfell Tower:

Veel mensen die een paar buurten verderop wonen, stonden toe te kijken hoe de bewoners van het gebouw de dood vonden. Ze zagen kinderen op de hoogste verdiepingen staan. Psycholoog Ayesha Aslam, die met haar team hulp bood, zegt: „Die mensen denken continu: had ik meer kunnen doen?” Overleversschuld wordt dat genoemd.

Het vermoeden rijst dat overleversschuld een begrip is in de psychologie.Zo figureerde het woord al in het Tijdschrift voor orthopedagogiek, kinderpsychiatrie en klinische kinderpsychologie (TOKK) van september 2004:

Ziekte is nauw verbonden met schuld, met hebben gedaan of nagelaten (…) Ouders willen zoveel mogelijk bij hun kind zijn, de tijd goed gebruiken, zoveel mogelijk aan de wensen van het kind tegemoetkomen. Hierbij kan het gevoel ontstaan tekort te schieten. (…) De vraag of echt alles is geprobeerd om het kind te redden kan de ouders ook sterk bezighouden, alsook de vraag of zij tijdens de ziekteperiode wel altijd adequaat hebben gereageerd. (…) Als deze ‘overleversschuld’ domineert, is hij geassocieerd met gevoelens van depressie en gedachten over de waardeloosheid van het eigen bestaan, over een betekenisloos leven …

Als vakterm is overleversschuld dus ouder, maar anno 2018 lijkt het woord de overstap te maken naar de omgangstaal. Daarmee treedt het in de voetsporen van overlevingsschuld, dat dezelfde betekenis heeft, al wat langer incidenteel in kranten figureert, maar ook nog niet vermeld wordt in woordenboeken. Dat woord, overlevingsschuld, dook overigens in 1985 voor het eerst in de Nederlandstalige media op, in de verslaggeving over een symposium onder de titel ‘Onverwerkt verleden’ over de Tweede Wereldoorlog. Volgens een psychiater in Het Vrije Volk (8-5-1985) waren overlevenden van de concentratiekampen na de oorlog vaak maatschappelijk succesvol als gevolg van hun  ‘overlevingsschuld’:

Succes overwint de overlevingsschuld. Ze hebben wel klachten, sommigen lijden, maar ziek zijn ze niet. Want ziek zijn betekent selectie voor de gaskamer.

Omdat overleversschuld dit jaar al een paar keer in de omgangstaal is aangetroffen, wordt de kans steeds groter dat de Dikke Van Dale het registreert en gaat omschrijven.

Definitie

overleversschuld (de, g.mv.) schuldgevoel van iemand die een ongeval, ramp of ziekte heeft overleefd terwijl anderen als gevolg daarvan zijn overleden, synoniem overlevingsschuld