crisisacteur

20-06-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

crisisacteur

In de wereld van complotdenkers, nepnieuws en fakefeiten is een nieuwe speler opgedoken: de crisisacteur. De discussie over misstanden in Amerika, waar jonge migrantenkinderen worden gescheiden van hun ouders, wordt dezer dagen namelijk vertroebeld door een complottheorie die tv-commentatrice Ann … Lees verder

In de wereld van complotdenkers, nepnieuws en fakefeiten is een nieuwe speler opgedoken: de crisisacteur. De discussie over misstanden in Amerika, waar jonge migrantenkinderen worden gescheiden van hun ouders, wordt dezer dagen namelijk vertroebeld door een complottheorie die tv-commentatrice Ann Coulter via de tv-zender Fox News verspreidde. NRC Next schrijft daar vandaag over:

Volgens de rabiaat conservatieve commentator en publicist zijn de beelden en geluidsopnames van huilende migrantenkinderen die bij hun ouders zijn weggehaald nep.

Coulter richtte zich in haar commentaar rechtstreeks tot Trump en zei hem dat hij zich niet door de schrijnende beelden moest laten vermurwen:

Deze kindacteurs die nu 24/7 weeklagen en huilen op alle andere tv-zenders – trap er niet in meneer de president (…). Deze kinderen worden gecoacht, progressieven geven ze scripts die ze moeten voorlezen.

Volgens NRC gebeurt het in Amerika steeds vaker dat over dramatisch nieuws wordt beweerd dat het in scène is gezet:

De slachtoffers zouden volgens complotdenkers zogeheten ‘crisis actors’ zijn die een verborgen linkse agenda moeten doordrukken.

Crisis actor werd in februari van dit jaar voor het eerst in een Nederlandse krant aangetroffen in de vertaling crisisacteur, maar op Twitter komt dit woord al voor sinds 2014. In dat jaar schreef een twitteraar dat een Amerikaanse filmproducent had beweerd dat de bomaanslagen tijdens de marathon in Boston in 2013 in scène waren gezet, met ‘crisisacteurs, rookbommen, nepbloed en greenscreening’.

Greenscreening – voor het geval u dat woord niet kent – verwijst naar een techniek in de filmindustrie waarbij spelers voor een meestal groene achtergrond worden gefilmd, die vervolgens in de montage vervangen kan worden door een ander beeld of door andere beelden.

Crisisacteur – of beter gezegd het Engelse woord crisis actor – is van oorsprong een term uit het rollenspel: crisisacteurs zijn rollenspelacteurs of figuranten die bij grootschalige oefeningen van militairen of crisisinterventieteams de rol van slachtoffer spelen. Bij legeroefeningen worden zulke crisisacteurs – al dan niet besmeurd met nepbloed en geschminkt met vreselijke verwondingen  – ingezet om soldaten te leren omgaan met traumatische taferelen tijdens oorlogsmissies.

Amerikaanse complotdenkers gebruiken de term crisis actor sinds 2007 echter ook ter aanduiding van rollenspelacteurs die volgens hen de rol van slachtoffer spelen bij schoolshootings en terreuraanslagen. Door te beweren dat bij zulke gebeurtenissen crisisacteurs optreden, suggereren complotdenkers dat die gebeurtenissen door overheden in scène zijn gezet om de bevolking te misleiden.

Jarenlang leidde crisisacteur een schimmig bestaan in de al even schimmige onderwereld van complotdenkers en ontkenners van algemeen aanvaarde feiten (zoals wetenschaps- en klimaatontkenners). Dat Nederlandse kranten sinds begin dit jaar de woorden crisisacteur en crisis actor gebruiken, kan ervoor zorgen dat in elk geval de Nederlandse term in onze taal ingeburgerd raakt. Of we daar blij van moeten worden …

Definitie

crisisacteur (m, -s) rollenspelacteur die bij grootschalige militaire oefeningen (volgens complotdenkers ook wel bij rampen en aanslagen) de rol van slachtoffer speelt, vertaling van Engels crisis actor


VAR

19-06-2018 - Woord van de Dag - Van Dale Uitgevers

VAR

‘Tijdens dit WK is de VAR een ingeburgerde term geworden,’ schrijft het Algemeen Dagblad vanochtend. Toevallig hadden wij, met een half oog meekijkend naar de WK-competitie in Rusland, dat ook al geconstateerd. De media schrijven VAR met hoofdletters, omdat deze … Lees verder

‘Tijdens dit WK is de VAR een ingeburgerde term geworden,’ schrijft het Algemeen Dagblad vanochtend. Toevallig hadden wij, met een half oog meekijkend naar de WK-competitie in Rusland, dat ook al geconstateerd.

De media schrijven VAR met hoofdletters, omdat deze term van oorsprong een Engelstalige afkorting is van Video Assistant Referee (letterlijk: videohulpscheidsrechter). Nu VAR in het Nederlands snel ingeburgerd raakt, is er een kans dat deze taalvorm zich gaat gedragen als een letterwoord én als een soortnaam, waardoor hij uiteindelijk met kleine letters gespeld zal worden – net als in het verleden het geval is geweest met laser (letterwoord van Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) en radar (letterwoord van radio detecting and ranging). Zover is het op dit moment nog niet met VAR.

In de Nederlandse media is VAR een paar maanden geleden voor het eerst aangetroffen. Op 20 april schreef De Telegraaf:

De videoarbiter (VAR) moet overal in de voetbalwereld snel worden ingevoerd om het vak van scheidsrechter leuk te houden.

Dat was de eerste schriftelijke vindplaats van VAR in een Nederlandse krant. De Belgen onder ons – die met hun Rode Duivels meedoen aan het WK – kennen VAR echter al wat langer. In de Belgische editie van Metro debuteerde VAR reeds in november 2016, althans als onderdeel van de samenstelling VAR-systeem:

Het hoofd van de wereldvoetbalbond deed zijn uitspraken na het vrienschappelijke duel tussen Italië en Duitsland. Daarin werd dinsdagavond het zogenoemde VAR-systeem uitgetest, wat staat voor Video Assistant Referees. (17-11-2016)

Een jaar later werd VAR los gebruikt ter aanduiding van wat we in het Nederlands tot voor kort meestal de videoscheidsrechter, videoscheids oftewel videoarbiter noemden:

Videoscheidsrechters Yves Marchand en Christophe Delacour mogen na een tijdelijke schorsing van bijna een maand opnieuw plaatsnemen in het busje van de Video Assistant Referee (VAR). (Metro België 14-9-2017)

Vaak is onzeker of een jonge taalvorm zal beklijven, maar het letterwoord VAR (of – over enige tijd – var) lijkt alles mee te hebben om een vaste waarde in onze woordenschat te worden.

Definitie

VAR (m, -‘s) videoscheidsrechter letterwoord van Video Assistant Referee